آفات سیاست

آفات سیاست

1-قدرت طلبی

2-استبداد وخود کامگی

3-خشونت ورزی

4-تنگ نظری وانحصارطلبی

5-دنیازدگی

6-دروغگویی وفریب کاری

7-تزویر وریاکاری

8-سازشکاری

- قدرت طلبی

اگرمهمار نشود،انسان رادراسارت خود درمی آوردوسیاست به فسادآلوده می شود.

قدرت طلبی بستر سرکشی،قانون شکنی،تندی وتیزی وخردگریزی است.امی المومنین عوارض قدرت

طلبی رابطورمشخص سه جیز معرفی کرده است:

1-طماح:سرکشی   2-غرب:تندی    3-عزب عقل:خردگریزی

معلوم است که این عوارض درعرصه ی سیاست چه میکند وجگونه موجب تعدی به حقوق مردم،تعرض

 به حرمت ایشان،ستم وبیدادگری وخشونت ورزی،وزمینه ساز تصمیمات ونابخردانه می شود.

- استبداد وخود کامگی

خودکامگی نمودحاکمیت حیوانیت درآدمی است.آن که دراسارت ذلت حیوانیت قرارمی گیرد،این ذلت رابصورت خودکامگی وتجبرودرقالب گردنفرازی وگردنکشی درتصمیم گیری ودرسلوک ورفتارش نشان می دهد که این هلاکتی سخت برای آدمی وجامعه انسانی است که به تعبیرعلی(ع):هرکه استبدادورزد هلاک شود.

آن حضرت استبداد وخودکامگی راملغی می دانست وحاضرنبود برای پیشبردامور،مدیریت وهدایت مردم،به روش های استبدادی وراه ورسم فرعونی توسل جوید که این رامایه ی تباهی خودمی دانست.وبه صراحت ازکارگزاران خودمی خواست که به هیچ وجه به سمت استبدادوخودکامگی میل نکنند ،براین امر به جدیت نظارت می کردوبه هیچ کس اجازه نمی داد بامردم چنین رفتاری داشته باشند.

- خشونت ورزی

دراندیشه سیاسی علی (ع)خشونت ورزی زشت ترین چیزها وبدترین خصلت ها ی سیاسی است.ایشان پیامدهای رفتاروسیاست های خشونت آمیزآنر دوره رابه جهار تعبیر(خبط)،(شماس)،(تلون)و(اعتراض )بیان کرده است که خبط یعنی:انحراف ازمسیروازجاده ی اصلی بیرون رفتن     شماس یعنی :چموشی وسرکشی       تلون یعنی:دگرگونی ورنگ عوض کردن       اعتراض یعنی:ازراه غیرمستقیم رفتن.

خشونت ورزی در سیاست،مردمان رابه گریزازسیاست،حکومت وجامعه سوق می دهد.

- تنگ نظری وانحصارطلبی

تنگ نظری وانحصارطلبی درسیاست بدین معناست که سیاستمداران جزخودرانبینند وجز به منافع خود نیند یشند وهمه چیزرابرای خودبخواهند.قدرت مهار نشده به سرعت آدمی رابه خودگزینی وانحصار طلبی سوق می دهد.به بیان امام علی (ع):هرکه ملک یابد،همه چیز رابرای خودخواهد.

تنگ نظری وانحصارطلبی درعرصه ی سیاست منجر به پیدایش گروه های قدرت گرایی خودخواه وتمامیت طلبی می شود که منافع عمومی رابه انحصارخود درمی آورند ومقابل هرگونه توزیع قدرت می ایستند وشریان همه چیز را دراختیار می گیرندوبرای حفظ این اموربه خشونت وسرکوب متوسل می شوند.

- دنیازدگی

دنیازدگی  به معنای ارتباط پست ودلبستگی نفسانی باهر امری ازامورعالم است ،چه امور مادی وچه امور معنوی.این دنیازدگی است که ادمی رابه انحطاط می کشاند وبه روابط تباه ومناسبت های آلوده می کشاند.

دراندیشه علی (ع) دنیازدگی منشا تباهی وستم وبیدادگری است وتا انسان خودراازدنیا زدگی نجات ندهد ،به رشد وکمال حقیقی وروابط سالم انسانی وپاداش الهی نمی رسد.

دنیازدگی درعرصه ی سیاست منشا فساد سیاسی،دین فروشی ،تجاوز ،خیانت وجنایت،چپاول گری وغارت دارایی های عمومی ،وجنگ وخون ریزی است.

دراندیشه سیاسی علی (ع) غارت و چپاول دارایی های عمومی وبه نابودی کشاندن سرزمین ها وفلاکت جامعه،ریشه دردنیازدگی زمامداران دارد.

- دروغگویی وفریب کاری

فریب کاری ودروغگویی کالای رایج بازار سیاست های غیر اخلاقی است .حیله گری ودروغ پردازی ازلوازم اساسی شمرده می شود.

درمنطق سیاسی علی (ع) هیچ چیز چون راستی ودرستی،وفاداری وپرواپیشگی،استوار کننده ونجات بخش نیست.آن حضرت در تمام دوران حکومتش به همین گونه بود وهرگز سیاست خودرابه دروغ ،فریب ،خیانت وبی وفایی نیالود.

- تزویر وریاکاری

تزویر وریاکاری درسیاست،روابط سیاسی راغیرامن وپایه ی اعتمادهای سیاسی راسست می سازد،زیرادر ورای هر سخن سیاسی ،چیزی دیگر نهفته ،وپشت هر اقدام سیاسی ،عملی خلاف آن قرارگرفته است.

دراندیشه سیاسی علی (ع) جز بانفی تزویر وریاکاری نمی توان به درستی امانتداری کرد وراه رشد مردمان وبستر سعادت ایشان رافراهم نمود.درنگاه آن حضرت،مناسبات مزورانه وریاکارانه نشانه ی نهایت تباهی جامعه است ،چنان که درتحلیلی درباره ی سلطه ی امویان وپیامدهای ان فرمود:دراین هنگام ....دردروغ باهم دوست باشند ودر راست یکدیگر رادشمن گیرند..،دوستی رابه زبان بکار برند وبه دل باهم دشمنی نمایند.

- سازشکاری

سازشکاری سیاسی،پاگذاشتن بر اصول اخلاقی وتعدی به موازین انسانی ونادیده گرفتن معیارهای عقلانی وپشت کردن به ارزش های دینی ،برای رسیدن به آرزوهای نفسانی ومطامع حیوانی ومنافع آنی است.ازدیدگاه علی (ع) چنین سیاستی راه به درستی وهدایتگری نمی برد.

فرمان خدارا تنها کسی می تواند اجراکند که سازشکار وانحراف پذیر وطمع ورز نباشد.

بطوری که هرگاه برق طمع برجان آدمی زند ،خردورزی وعقل سیاسی کور می گردد.

آن حضرت خود برترین نمونه سیاسی پس از پیامبر اکرم (ص)درسازش نکردن با باطل وستم وعمل به حق وعدالت بود.

اندیشه سیاسی

مفهوم سیاست

سیاست دراندیشه علی (ع)به مفهوم هدایت ورهبری است.سیاست،تدبیر امور وفراهم کردن زمینه های لازم برای اصلاح مردم با هدایت ایشان در جهت خوشبختی این جهانی وسعادت آن جهان است،چنان که امیرالمومنین سیاست درست ونیکورامایه ی راستی ودرستی وبرپایی مردم دانسته وفرموده است:نیکویی سیاست،برپادارنده ی مردم است.

از منظرعلی(ع)سیاست انسانی به دوراز فریب کاری،قدرت مداری،ریاکاری وزور گویی است،بلکه تدبیر اموربامبانی اخلاقی ورفتار انسانی است وازآفات نفسانی ومدیریتی به دور بوده وبراساس خطوط کلی سامان می پذیردکه آن رادر معنای صحیحش تحقق پذیرمی سازد.

خطوط کلی سیاست

 1-حفظ حدود الهی وقانون گذاری

2-پایبندی به کیفیت استخدام وسیله

3-صراحت وصداقت

4-زمانه شناسی

5-آینده نگری وعاقبت اندیشی

6-اعتدال ومیانه روی

7-عدالت خواهی وعدالت ورزی

8-مشورت ورایزنی

-حفظ حدودالهی وقا نون گذاری

حفظ حدود الهی ،مرزبانی وقانون گرایی درهمه ی عرصه ها،ازجمله عرصه ی سیاست نزدعلی(ع)جایگاه ویژه دارد.هیچ کس حق نداردحدود، قوانین ومرزها رابشکند وخود رافراتر از آنها بداندحفظ قوانین وحدود،حرمت هاوحقوق،به خصوص در روبط،مناسبات واقدامات سیاسی شاخص سیاست علوی است.ان حضرت درباره ی خود چنین فرمود:به خداسوگند!اگر(تمام)شب را  روی خارهای سخت ،بیدار به سر برم ،یامرا درغل وزنجیرکنند،این نزد من محبوب تر است ازآن که خداورسولش راقیامت درحالی ملاقات کنم که به یکی ازبندگان ستم کرده ،یاچیزی ازمال دنیا راغصب کرده باشم.

آن حضرت حتی درسخت ترین شرایط نیز به کارگزاران خوداجازه ی حرمت شکنی نمی داد.

- پایبندی به کیفیت استخدام وسیله

میان هدف ووسیله سنخیت وجوددارد ونمی توان باوسایل نادرست وناپاک به مقاصدپاک ودرست رسیدامیرالمومنین(ع)به کیفیت استخدام وسیله پایبند بودوهرگز برای حفظ حکومت خویش وپیشبرد سیاست هایش ازوسایل نادرست بهره نبرد ایشان درسیاست خویش جزبه حق عمل نکردوهدف برای اوبه هیچ وجه وسیله راتوجیه نمی کرد،هرگزدرسیاست به دروغ،خیانت،پیمان شکنی وگناهکاری دست نیازید.

دراندیشه سیاسی علی(ع)پیش بردن امور ازراه نادرست،عین شکست ونابودی است هرچندانسان تصورکند که به نتیجه رسیده است.

- صراحت وصداقت

سیاستی که علی(ع) دنبال کرده،سیاستی مبتنی برصراحت وصداقت بوده است آن حضرت بامردم خودصادقانه سخن می گفت ومواضع خودراآشکارا باآنان درمیان می گذاشت ومی فرمود:پیشوای قوم باید بامردم خود به راستی سخن راند.

دراندیشه سیاسی ایشان اصلاح امور وسامان یافتن درست کارها،جزدر پرتو راستی وصداقت ورزی،شفافیت وصراحت ورزی میسر نمی شود.صداقت ورزی رکن اساسی آن امام بود وآن حضرت کاگزاران خود رابدان سفارش می نمود وبه مسولان خود می آموخت که در رابطه با مردم براساس قاعده ی اصحار یعنی شفاف سازی عمل کنند.در عرصه ی صراحت وشفافیت است که سیاست وحکومت به درستی نقد می شود،اصلاحات معنا می یابد ورشدها حقیقی می شود.

 - زمانه شناسی

دراندیشه سیاسی علی (ع) زمانه شناسی از مهمات عرصه ی سیاست است.حضور درست در زمانه،درک حوادث ،وقایع واتفاقات روزگار خود،شناخت جریان ها وغایب نبودن از زمان خویش،دنیا ومناسبات بین المللی ،عنصراساسی درفهم سیاسی ،تصمیم گیری واقدامات سیاسی است.به تعبیرآن حضرت آشناترین مردم به احوال زمانه ،کسی است که از حوادث واتفاقات آن شگفت زده نشود.

چنان که علی(ع)پس ازبه دست گرفتن حکومت،تلاش کرد مردم را بازمانه وشرایط پیش امده آفات وآسیب های ان دوره اشنا سازد،تاموانع اصلاحات روشن گردد وزمینه لازمبرای تغییرات مثبت فراهم شود.

- آینده نگری وعاقبت اندیشی

ازلوازم مهم واساسی درتصمیم گیری ها واقدامات سیاسی،آینده نگری ودوراندیشی وتوجه به عواقب اموراست.واژه تدبیر ازماده ی دبر است یعنی ملاحظه ی آینده وعاقبت کار راکردن،آینده سنجی،آینده نگری وعاقبت اندیشی می باشد.آن حضرت درتعبیری زیبا دراین باره می فرماید: اندازه کن،آنگاه ببر.بیندیش انگاه سخن بگو وتدبیرکن آنگاه اقدام نما.

درنزدامام علی (ع) نشانه ی یک سیاست صحیح،خردمندانه واصولی ،وجود تدبر ،عاقبت اندیشی وآینده نگری است،چنان که درسخنان ان حضرت امده :بهترین دلیل زیادی عقل ،حسن تدبیر است.

-اعتدال ومیانه روی

ازجمله شاخص های برجسته در سیاست علوی ،اعتدال ومیانه روی  وپرهیز ازافراط وتفریط درتصمیمات واقدامات سیاسی است .باور امیرالمومنین این بود که جاده حق،مسیر الهی وسنت نبوی از افراط وتفریط به دور است ونمی توان جزبراساس اعتدال ومیانه روی به عاقبتی نیکو رسید.

اعتدال ومیانه روی درهمه امور مبنای زندگی وراه ورسن پیشوایان دینی بوده ،چنان که علی (ع)  بدان تصریح کرده است:راه وروش ما میانه روی است.

تمام رفتارها ی سیاسی آن حضرت برمدار اعتدال بوده ودرمقابل هرگونه عبور ازمدار اعتدال می ایستاد وبه راه ورسمی معتدل وبه دور از افراط وتفریط هدایت می نمودومحبوب ترین کار نزد آن حضرت درعرصه ی سیاست ،مواضع واقداماتی معتدل بود،چنان که درعهدنامه مالک اشتر براین امر تاکید کرده وفرموده است:وباید ازکارها آنرا بیشتر دوست بداری که نه ازحق بگذرد ونه فرو ماند.

 

- عدالت خواهی وعدالت ورزی

برترین معیار درعرصه ی سیاست ،معیار عدالت خواهی وعدالت ورزی است.عدالت دراندیشه سیاسی علی (ع) درمفهومی عمیق وهمه جانبه به معنای قرار دادن هر چیز در جای خود،رعایت استحقاق هرچیز ورساندن هر ذی حقی به حقش آمده است چنان که آن حضرت فرموده است:عدالت کارها را بدانجا می نهد که باید.

ازنظر آن حضرت عدالت اصلی است که جامعه راقوام می بخشد،به اعتدال می رساند وسلامت،اسایش وآرامش آن راتضمین می کند.عدالت بزرگراهی عمومی است که می تواند همه را درخود بگنجاند وبدون هیچ مشکلی عبور کند،اما ظلم کوره راهی است که حتی فرد ستمگر راهم به مقصد نمی رساندبطوری که جمال سیاست به رپایی عدالت در حکومت است.

عدالت امام براین است که که بنای رفتار مدیریتی با مردم،براساس اعتمادبرایشان  است واز هر گونه ناروایی ورفتار غیرانسانی بایدپرهیز شود ومناسبات حکومتی برپایه ی ترس وارعاب،سخت گیری وخشونت نباشدواین تابدان جاست که اجازه ترساندن وبدرفتاری با حیوانی رانمی دهد.مشخص است که ملاحظات انسانی وحفظ حرمت های آدمی تاچه اندازه بایدرعایت شود.

 

- مشورت ورایزنی

مشورت درسیاست وپرهیز از خودآرایی ،ازموکدترین اموردر راه ورسم سیاسی ومدیریتی علی(ع) است آن حضرت همچون رسول خدا اهل مشورت در اموربود وبه کارگزاران خود می آموخت چنین کنند.

خردمندی اقتضامیکند که آدمی اهل مشورت باشد،بخصوص درتصمیم گیری ها واقدامات سیاسی که عرصه ی پرخطراستبه بیان آن حضرت:هیچ خردمندی ازمشورت بی نیاز نیست.

به طورکلی بایدباکسانی مشورت کردکه متصف به خداترسی،پرواپیشگی،رازداری وشجاعت باشندوازخردی نیکو وتجربه ای پرباربرخوردار باشند،وبااشخاص ترصو،حریص،دروغگو،جاهل واحمق وکسانی که زمام احساسات خویش رادر دست ندارند نباید مشورت کرد.